هنر گرافيك پيش از آنكه به شكل هنر مطرح شود، دستاورد تازه جامعه صنعتي بود كه طي آن توليد و تجارت از حالت سنتي خود خارج و در شكلي وسيع، جوامع انساني را تحت تاثير قرار داده بود. طبعا عنصر <رقابت> پيشامد بعدي اين اتفاق بود و موفقيت در رقابت، نيازمند <تبليغات.>
تبليغات براي امور فرهنگي هم از اين قاعده جدا نبودند، چرا كه اين نوع تبليغات براي خبر رساني يا جذب مخاطبان صورت مي گرفت. سير اين روند در تاريخ حيات گرافيك به معناي امروزين گرچه تا به امروز به لحاظ تنوع شكل دچار تحولات بسياري شده و هر روز در زمينه قالبهاي گرافيكي شاهد ظهور مولودي تازه هستيم، اما وظيفه و عملكرد محتوايي گرافيك تحول چنداني نيافته است.
تبليغات، معرفي محصولات تجاري يا فرهنگي و خبررساني از جمله مهمترين كاركردهاي محتوايي گرافيك و بخصوص بخش <پوستر> در گرافيك هستند.
پوسترهاي امروزي به مدد ابزار آلات پيشرفته كامپيوتري و سيستمهاي چاپ در شكل و قالب خود دچار انقلابي شگرف شدهاند. تكنيكهاي متنوع تصوير سازي، عكاسي، تايپ، در كنار قطع كاغذها ، رنگها و روشهاي متنوع چاپ عرصهاي وسيع را رودرروي طراحان گرافيك قرار داده است تا به كمك اين موارد مانعي پيش روي بيان ايدهها يشان نداشته باشند.
در اين ميان طراحان هر كشور با تكيه بر فرهنگ، مخاطبان، فضاي حرفهاي حاكم و ارتباط با آثار گرافيكي ساير نقاط جهان به خلق آثارشان مي پردازند. در كشور لهستان هنوز تسلط تصويرسازي بر پوسترها نمايان است. بيان مدرن تكنيكهاي سنتي در پوسترهاي <ژاپني>، فضاسازي منظم و هندسه وار در پوسترهاي <سوئيسي> ، ايدههاي ناب پوسترهاي <آمريكايي> ، مينيماليسم در پوسترهاي <آلماني> و حضور كاليگرافي و فضاهاي خاص سنتي در پوسترهاي <چيني> نمونههايي از مشخصههاي بصري حاكم بر طراحي پوستر كشورهاي صاحب سبك است.
اما در كنار اين روند به خاطر حضور ميهمان ناخوانده اي به نام <اينترنت> همچون بسياري از موضوعات ديگر، طراحي پوستر هم در كنار پيشرفتهاي چشمگير و مثبت، دچار حركتها منفي شده است.
يكي از اين امتيازهاي منفي، حضور روز افزون <مد و مد گرايي> در محتواي پوسترهاي چند سال اخير تا به امروز است. اين آفت را در نگاهي كوتاه به توليدات گرافيكي كه هر روزه در انظار مخاطبانشان قرار مي گيرند به راحتي مي توان دريافت.
متاسفانه شمار زيادي از طراحان ايراني در زمره كساني هستند كه خواسته يا ناخواسته در ورطه <مد> قرار گرفته اند. اين مد گرايي هم ابتدا به ساكن دامنگير <شكل و قالب> آثار مي شود كه تا اينجاي كار چندان هرجي برآن نيست. اما فاجعه از آنجا آغاز مي شود كه مد و مدگرايي زهر نامريي اش را به <محتوا> ي آثار تزريق كرده و ايدهها و كاركردهاي اصلي پوسترها را دچار پوكي ميكند.
در ادامه اين اتفاق ناخوشايند رسانه اي مانند پوستر وظيفه اصلي خود را از ياد برده يا به صف ساير گونههاي هنري ميپيوندد و يا تبديل به چيزي بيخاصيت ميشود كه از پوستر بودن تنها نام و شكلش را يدك مي كشد.
بهطور مشخص، پديدههايي مثل <مينيماليسم> و <تايپوگرافي> از مواردي هستند كه گرافيك ايران بخصوص پوسترهايش را در چند سال اخير دچار خود كرده اند و مدتي است كه به مد تبديل شده اند.
<تايپو گرافي> اما ظاهرا چند وقتي است كه وجهه اي عجيب براي خود يافته است. اگر چه خود اين تكنيك مثل همه تكنيكهاي ديگر گرافيكي با استفاده بجا و درست ميتواند كمك شاياني به طراح در بيان افكارش بكند، اما آفت مد گرايي، آن را در ورطه اي نادرست انداخته تا عده زيادي ضعف ايدهها و اجراهايشان را در زير تكنيك تايپو گرافي پنهان كنند و اين سبك و سياق آنقدر رونق يافته كه به مشخصه بارز پوسترهاي ايراني تبديل شده است.
از آن بدتر وارد شدن هنرهاي كاملا تزييني و بدون كاركرد گرافيكي با كمك همين تكنيك به عرصه گرافيك است. مثال بارز اين مدعا برگزاري نمايشگاهي تحت عنوان <طراحي پوستر اسماالحسني> در خانه هنرمندان است كه اتفاقا توسط عدهاي از طراحان شناخته شده راه اندازي و مديريت شده بود.
هر بيننده صاحب نظري در اولين نگاه به پوسترهاي اين نمايشگاه پيش و بيش از هر چيز سوالي را در ذهن خود خواهد يافت كه آيا اينها پوسترند؟! كدام يك از كاركردها و وظايفي كه بر دوش پوستر است در اين آثار به چشم مي آيد؟ اين كاغذها كه بر سينه ديوار چسبيدهاند چه چيزي را تبليغ ميكنند؟ چه اطلاعاتي را راجع به چه چيز منتقل ميكنند؟ و آيا اصولا اينها نقاشي اند، خوشنويسي اند، نقاشي خط اند يا بازيهاي بي قيد و بند با حروف و كلمات؟ آيا عنوان يك نمايشگاه، بر پوستر بودن اين آثار راه يافته به نمايشگاه دلالت مي كند؟
تا آنجا كه پيداست، اين طراحان، شكل جديدي از پوستر را كشف كرده اند كه شايد خود <پوسترهاي تزييني> بنامند! و اين يعني رهايي از آن همه ضوابط حاكم بر طراحي پوستر كه نفس گيرند و طراحان بزرگ، با فائق آمدن بر همين چارچوبها و محدوديتها شاهكار آفريدند و جريان ساز شدند.
كنار گذاشتن ايده ، بي اعتنايي به رابطه فرم و محتوا، تركيب بنديهاي ضعيف، برخورد فانتزي و بازيگوشانه با حروف و كلمات، چند پهلو بودن و تعلق به دنيايي غير از دنياي اصول طراحي پوستر، خصيصه بارز اين نوع پوسترهاي تزييني خواهد بود.
حالا شما هم دهنه اسب رام كامپيوتر تان را بگيريد و با استفاده از تكنيك تايپو گرافي پوستري طرح كنيد و حسابي تاخت و تاز كنيد. چطور است با اسم اعضاي خانوادهتان يا توسط كلمات ترانه جديد مورد علاقه تان بازي كنيد و پوستري بسازيد!
مطمئن باشيد هر چيز كه توليد شد، به احتمال قريب به يقين <پوستر> نام خواهدگرفت! اگر هم عمري بود، از ماحصل فعاليتمان نمايشگاهي برگزار خواهيم كرد...< نمايشگاه پوسترخانواده قشنگ من> يا..... <نمايشگاه پوسترهاي ترانههاي شش و هشت!> چطور است؟!
نویسنده : مجید کاشانی
نوشته شده توسط بابک اکبری در
88/03/17 |
